Bên trong Lightstorm Entertainment, không khí giống bảo tàng điện ảnh hơn là studio phim truyền thống. Để đến văn phòng của James Cameron, bạn phải đi qua kho chứa rộng lớn, nơi trưng bày bộ sưu tập đạo cụ đồ sộ từ các bộ phim của ông. Đó là những bức tượng kích thước thật của Jake và Neytiri: hai nhân vật chính trong Avatar (2009), đứng bên cạnh là mô hình T-800 trong The Terminator (1984), mô hình Nữ hoàng Xenomorph trong Aliens (1986), cùng hai phiên bản tàu Titanic (1997): một mô hình khổng lồ dùng để quay cảnh dưới nước và một mô hình xác tàu phục vụ cho bộ phim tài liệu.
Không gian hoành tráng ấy như lời mở đầu hoàn hảo cho cuộc gặp gỡ với nhà làm phim đầy tầm nhìn đứng sau những siêu phẩm như The Terminator và Aliens. James Cameron từ lâu đã được gọi là “ông hoàng phòng vé” khi tổng doanh thu toàn cầu từ các bộ phim ông đạo diễn, bao gồm Titanic và hai phần Avatar đã chạm mốc 7,5 tỉ USD trên toàn cầu. Là một người kể chuyện không mệt mỏi, đam mê của James Cameron dành cho đại dương bắt đầu từ The Abyss (1989), bộ phim có nhiều cảnh quay dưới nước được thực hiện trong bể chứa khổng lồ 7,5 triệu gallon tại một cơ sở hạt nhân ngừng hoạt động. Niềm say mê đó tiếp nối với Titanic, tác phẩm giành 11 tượng vàng Oscar và giờ đạt đến đỉnh điểm với phần ba của Avatar mang tên Avatar: Fire and Ash, dự kiến ra mắt vào ngày 17−12 sắp tới.
“Un espresso?”, James Cameron hỏi bằng tiếng Ý lưu loát khi đón chúng tôi vào phòng họp, nơi treo kín các bản vẽ và poster từ thời niên thiếu của ông. Rồi James ngồi xuống, sẵn sàng trò chuyện về bộ phim mới, thiên nhiên, công nghệ, Hollywood và tương lai phía trước.
ESQUIRE: Thông điệp của phần phim Avatar đầu tiên khá rõ ràng: bộ phim đề cập đến vấn đề bảo vệ môi trường, lòng tham của các tập đoàn và sự mong manh của các cộng đồng bản địa?
James Cameron: Tuy nhiên, phần hai Avatar: The Way of Water (2022) lại chuyển trọng tâm sang sự hủy hoại của rừng mưa nhiệt đới và đại dương, đề cập đến ô nhiễm, khai thác thủy sản quá mức và nạn săn bắt cá voi. Tôi đam mê việc bảo vệ những môi trường này đến mức còn thực hiện hẳn một loạt phim cho National Geographic. Còn trong Avatar: Fire and Ash, vấn đề môi trường không còn được đặt ở vị trí trung tâm nữa, vì tôi muốn theo đuổi một chủ đề cụ thể khác cho dự án lần này.
Chủ đề đó là gì?
Là sự mất mát. Tôi cảm thấy cần phải đào sâu ý nghĩa và hậu quả của nó. Tôi tin rằng những bộ phim thương mại lớn, như phim siêu anh hùng, thường không xử lý trọn vẹn chủ đề này. Khi mất đi người mình yêu thương như Jake Sully và Neytiri ở cuối Avatar phần hai, cuộc đời bạn thay đổi mãi mãi. Những phản ứng mang tính trả thù dữ dội mà ta thường thấy trong phim ảnh thật ra không phản ánh đúng cảm xúc con người − người ta không vượt qua nỗi đau theo cách đó.
Nỗi buồn có thể khiến bạn tê liệt và đó chính xác là điều xảy ra với Neytiri ở phần đầu của Avatar: Fire and Ash. Mục tiêu của tôi là khắc họa chân thực trải nghiệm con người: phía sau những sinh vật da xanh khổng lồ chính là câu chuyện sâu sắc về gia đình và sự mất mát. Đây là bộ phim được tạo ra bởi con người, dành cho con người.
“Lửa” và “tro tàn” trong tựa phim tượng trưng cho điều gì?
Trước hết, đó là tên của một bộ tộc thù địch xuất hiện trong phần phim mới. Nhưng lửa cũng là biểu tượng của sự hủy diệt và thù hận, sức mạnh hỗn loạn và tàn phá. Nó khiến tôi nhớ đến những gì đã xảy ra ở Los Angeles, khi ngọn lửa nuốt chửng nhà cửa và cả khu dân cư. Còn tro tàn là biểu tượng của tang thương, nỗi đau nuôi dưỡng ngọn lửa hận thù, tạo thành vòng lặp không hồi kết.
Hãy nghĩ đến xung đột Israel − Palestine hay việc Nga xâm lược Ukraine: các cuộc chiến cứ tiếp diễn, mỗi bên đều đổ lỗi cho bên kia. Làm sao để phá vỡ vòng xoáy ấy? Đây chính là những điều được phản ánh trong bộ phim. Avatar 2 và 3 liền mạch như hai phần của một câu chuyện, trong khi phần 4 và 5, nếu tôi có cơ hội thực hiện, sẽ mở ra một hành trình khác. Tôi thực sự hy vọng mình có thể tiếp tục và rất mong chờ điều đó.
Sau thành công của Barbie và Oppenheimer vào năm 2023, mọi người đều tò mò liệu phim của ông có thể “cứu” phòng vé năm nay hay không?
Nếu nhìn từ góc độ này, tôi nghĩ Avatar luôn là một trường hợp khá đặc biệt trên thị trường và từ trước đến giờ vẫn vậy. Nó có thể cứu cả ngành điện ảnh không? Tất nhiên là không. Nhưng chúng tôi có thể kỳ vọng mang về lợi nhuận và chứng minh rằng, điện ảnh vẫn còn có thể làm được nhiều điều kỳ diệu. Tôi không thể đoán trước tương lai, nhưng tôi biết chắc rằng chúng tôi đã làm ra một bộ phim tốt.
Điện ảnh vẫn còn có thể làm được nhiều điều kỳ diệu
Ông đánh giá tình hình Hollywood hiện nay như thế nào?
Đang gặp khó khăn. Trong đại dịch, các nền tảng streaming bùng nổ. Những “ông lớn” công nghệ đổ tiền vào ngành phim, đưa ra các lời mời hấp dẫn: ngân sách lớn hơn, chất lượng tương đương phim chiếu rạp nhưng không bị ràng buộc bởi thời lượng, kiểm duyệt hay các quy định khác. Thế là ai cũng lao vào. Nhưng rồi đột ngột, ngân sách bị cắt xuống chỉ còn một nửa, thậm chí một phần ba so với năm năm trước. Việc cắt giảm này còn trở nên nghiêm trọng hơn vì các cuộc đình công trong ngành.
Vì sao lại như vậy?
Thời điểm đình công quá nhạy cảm. Dù có lợi cho biên kịch và diễn viên, nhiều thành viên hậu trường lại mất việc. Cùng lúc đó, những bộ phim phụ thuộc nhiều vào hiệu ứng hình ảnh hoành tráng cũng không còn dễ dàng được phê duyệt nữa vì chi phí quá cao. Mà chi phí lớn nhất không đến từ công nghệ, mà đến từ con người, từ chính các nghệ sĩ làm hiệu ứng hình ảnh.
Một số nơi dùng AI tạo sinh để giảm chi phí?
Đúng vậy. Nhưng cá nhân tôi không hứng thú, hoặc ít nhất là không muốn dùng AI để tạo ra hình ảnh cuối cùng. Tôi vẫn sẽ cân nhắc tích hợp nó vào công việc. Tôi không muốn bị xem là người phản công nghệ nhưng luôn muốn tự mình suy nghĩ và giải quyết vấn đề trước. Hiện tại, tôi đang tìm hiểu xem liệu có thể dùng AI tạo sinh trong khâu hiệu ứng hình ảnh hay không và nếu có thì dùng như thế nào. Điều thú vị là toàn bộ hình ảnh trong Avatar không hề dựa vào công nghệ này. Suốt hai thập kỷ qua, chúng tôi chỉ sử dụng machine learning: tiền thân của AI tạo sinh, để xử lý các cảnh đông người và tạo thuật toán giúp dựng mô hình nhân vật dựa trên vóc dáng thật của diễn viên.
Điều này có nghĩa là không thay thế diễn viên?
Hoàn toàn không. Chúng tôi trân trọng và tôn vinh diễn viên. Không bao giờ ép họ hay cố gắng gán ghép những cảm xúc giả tạo lên họ. Nếu muốn một cảnh phim có nhiều cảm xúc hơn, tôi chỉ việc nói với diễn viên vì tin vào quá trình làm việc với họ. Để có những màn trình diễn chân thật như vậy là cả hành trình dài. Và cũng đừng nhầm lẫn AI hiện nay với trí tuệ nhân tạo tổng quát giống trong Terminator 2: Judgment Day, thứ đó mới thực sự nguy hiểm. May mắn là chúng ta vẫn còn cách rất xa điều đó.
Ông có lo lắng không?
Có chứ. Tất cả phim của tôi đều có một thông điệp: chúng ta đang gặp rắc rối. Nhưng đồng thời, chúng cũng nói rằng con người thông minh, mạnh mẽ và tình yêu là thứ gắn kết chúng ta, giống như mối liên kết giữa mẹ và con gái trong Aliens hay The Terminator. Tôi mê khoa học viễn tưởng từ nhỏ, vì nó hướng về tương lai.
Con người thông minh, mạnh mẽ và tình yêu là thứ gắn kết chúng ta
Đôi khi thể loại này cố gắng dự đoán tương lai và… đoán trật hoàn toàn nhưng đôi khi nó lại đúng. Quan trọng nhất, khoa học viễn tưởng giúp soi chiếu hiện tại, buộc chúng ta tự hỏi: Chúng ta đang đi về đâu? Điều gì sẽ xảy ra nếu mọi thứ tệ hơn? Hoặc nếu mọi thứ mãi không thay đổi? Tương lai trong đó thường rất u ám. Không ai viết một cuốn sách nơi mọi điều tuyệt vời chỉ đơn giản là… tuyệt vời. Phải có xung đột thì mới có kịch tính.
Thành công trong điện ảnh có giúp ông tự do sáng tạo hơn không?
Nhờ Titanic: bộ phim có doanh thu cao nhất mọi thời đại, tôi quyết định theo đuổi con đường mà trước đó từng gạt sang một bên: khoa học, khám phá và công nghệ. Vì vậy, trong nhiều năm, tôi gần như rời khỏi Hollywood, dành trọn tâm sức để khám phá đại dương. Tôi đã làm điều đó suốt bảy năm, từ 1998 đến 2005. Rồi đến năm 2005, tôi bắt đầu hành trình với Avatar và nó đã chiếm trọn cuộc sống của tôi trong một thời gian dài.
Ông còn nhớ đến cảm giác lặn sâu không?
Tôi từng rất thích lặn tự do. Trước đây tôi có thể lặn xuống độ sâu 40 mét, nhưng giờ thì không còn làm được nữa. Tôi vẫn thích lặn bình khí vì nó cho phép xuống sâu một cách an toàn, nhờ có hệ thống cân bằng và kiểm soát áp suất. Còn tàu ngầm thì lại là trải nghiệm hoàn toàn khác. Khi bước vào đó, bạn đang đặt mạng sống của mình vào tay công nghệ, nhưng đồng thời bạn cũng phải hiểu về kỹ thuật và vật lý. Khi lặn xuống Challenger Deep: điểm sâu nhất trên Trái đất ở rãnh Mariana, tôi trở thành người thứ ba chạm đến độ sâu đó. Một trong những người đầu tiên làm được điều này vào năm 1960, là bạn thân của tôi, Don Walsh.
Để xuống độ sâu như vậy, chắc chắn ông phải trang bị rất kỹ lưỡng?
Từ đầu đến chân hay đúng hơn là đến tận cổ tay (cười) vì lúc nào tôi cũng mang theo chiếc Rolex đáng tin cậy của mình. Tôi và Rolex đã gắn bó 13 năm, kể từ khi họ tài trợ cho chuyến thám hiểm của tôi vào năm 2012. Họ đã thiết kế riêng một chiếc đồng hồ từ con số không và nó đã cùng tôi xuống tận điểm sâu nhất của đại dương, chịu được áp suất lên tới 16.500 psi.
Chiếc đồng hồ ấy rất lớn và vô cùng chắc chắn, còn lớn hơn cả chiếc tôi đang đeo bây giờ. Nó được tạo ra để kỷ niệm chuyến lặn một mình của tôi. Mặt số chuyển từ xanh sang đen, tượng trưng cho hành trình từ ánh sáng xuống bóng tối. Chữ màu xanh lá cây được lấy theo màu của chiếc tàu ngầm tôi sử dụng. Đó là một phiên bản đặc biệt của dòng Deepsea.
** Ê-kíp thực hiện **
Nhân vật: JAMES CAMERON.
Tạo phong cách: NIK PIRAS.
Nhiếp ảnh gia: JOHAN SANDBERG.
Phỏng vấn: ROBERTO CROCI.
Chuyển ngữ: DAN Q. DAO.
Chuẩn bị diện mạo: NADEGE SCHOENFELD.
Trợ lý phong cách: VALERIE TRONOLONE.
Trợ lý ánh sáng: ROBERT KOZEK.
Trợ lý ánh sáng thứ hai: PATRICK FREYNE.
Kỹ thuật số: CHRIS NICHOLS.
Sản xuất: SABRINA BEARZOTTI.
Thời trang: Trang phục của James Cameron. Đồng hồ ROLEX, Oyster Perpetual Rolex Deepsea bằng thép Oystersteel với vành Cerachrom bằng gốm đen và dây đeo Oyster.
