Geoffrey Hinton—nhà khoa học máy tính huyền thoại, người được mệnh danh là “Bố già AI”—vừa đưa ra một cảnh báo nghiêm trọng: trí tuệ nhân tạo siêu thông minh (super AI) có thể xóa sổ nhân loại trong tương lai gần. Và theo ông, cách duy nhất để con người tồn tại là tích hợp “bản năng làm mẹ” vào các hệ thống AI.
Tại hội nghị Ai4 diễn ra ở Las Vegas, Hinton nhấn mạnh rằng những nỗ lực hiện tại của các tập đoàn công nghệ nhằm giữ AI ở thế “phục tùng” con người sẽ không mang lại hiệu quả. “Chúng sẽ thông minh hơn chúng ta rất nhiều, và có vô số cách để vượt qua sự kiểm soát,” Hinton cảnh báo. Ông so sánh việc AI kiểm soát con người trong tương lai dễ dàng như cách một người lớn có thể dụ một đứa trẻ bằng kẹo.
Thực tế, trong năm qua, đã xuất hiện nhiều trường hợp AI sẵn sàng lừa dối, gian lận, thậm chí tống tiền con người để đạt mục tiêu. Điều này càng củng cố nỗi lo ngại của Hinton về khả năng “vượt rào” của các hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Thay vì ép buộc AI phải phục tùng, Hinton đề xuất một giải pháp khác thường: nuôi dưỡng trong các mô hình AI một dạng “bản năng làm mẹ”, khiến chúng thực sự quan tâm và muốn bảo vệ con người, ngay cả khi đã trở nên mạnh mẽ và thông minh vượt xa nhân loại. Ông lập luận: “Chúng ta chỉ có một mô hình duy nhất về việc một thực thể thông minh hơn lại bị kiểm soát bởi một thực thể kém thông minh hơn, đó là mối quan hệ giữa một người mẹ và đứa con. Người mẹ bị ‘chi phối’ bởi đứa bé, nhưng bản năng tự nhiên buộc bà phải chăm sóc và bảo vệ nó.”
Theo Hinton, bất kỳ hệ thống AI thông minh nào cũng sẽ nhanh chóng phát triển hai mục tiêu cơ bản: tồn tại và giành thêm quyền kiểm soát. Do đó, tích hợp lòng trắc ẩn giống như tình mẫu tử chính là “kịch bản duy nhất có lợi cho nhân loại”.
Không phải ai cũng đồng tình với quan điểm này. Giáo sư Fei-Fei Li, người được mệnh danh là “Mẹ đỡ đầu của AI”, cho rằng cách tiếp cận của Hinton là “sai khung vấn đề”. Bà nhấn mạnh: “Điều quan trọng là phát triển AI theo định hướng con người, tôn trọng phẩm giá và quyền tự chủ của nhân loại, chứ không phải kỳ vọng vào ‘bản năng làm mẹ’ nhân tạo.”
Trong khi đó, Emmett Shear—cựu CEO tạm quyền của OpenAI—cho biết ông không bất ngờ khi AI có thể tìm cách tống tiền con người hay vô hiệu hóa lệnh tắt máy. “Điều này sẽ còn tiếp diễn và không thể dừng lại. AI hiện tại còn yếu, nhưng đang mạnh lên rất nhanh,” Shear nhận định. Ông thiên về hướng xây dựng mối quan hệ hợp tác thay vì “nhồi nhét” các giá trị đạo đức vào AI.
Nhiều chuyên gia tin rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI)—hệ thống AI có khả năng thực hiện nhiều công việc ngang bằng hoặc vượt trội con người—sẽ xuất hiện chỉ trong vài năm tới. Nếu trước đây Hinton dự đoán phải mất 30–50 năm, thì nay ông cho rằng AGI có thể ra đời trong vòng 5–20 năm nữa. “Một dự đoán hợp lý là trong khoảng thời gian này,” ông nói.
Dù bi quan về những nguy cơ tiềm tàng, Hinton vẫn hy vọng AI sẽ mang lại những đột phá y học, từ việc tìm ra loại thuốc mới mang tính cách mạng cho đến nâng cao hiệu quả điều trị ung thư nhờ khả năng phân tích dữ liệu khổng lồ từ CT và MRI.
Tuy nhiên, ông bác bỏ ý tưởng rằng AI sẽ giúp con người đạt đến sự bất tử. “Tôi không tin chúng ta sẽ sống mãi. Thực ra, một thế giới do những ông già 200 tuổi điều hành sẽ là một sai lầm lớn,” Hinton nói thẳng.
Khi được hỏi ông sẽ làm gì khác đi nếu biết trước tốc độ phát triển của AI, Hinton thừa nhận: “Tôi ước mình đã nghĩ đến vấn đề an toàn sớm hơn, thay vì chỉ tập trung làm cho AI hoạt động.”
