Venice chưa bao giờ thiếu những mỹ từ để gọi tên: La Serenissima – bậc cao quý nhất, Nữ hoàng của biển Adriatic, thành phố của kênh đào và cầu đá. Nằm ở đông bắc nước Ý, từng là thủ đô của Cộng hoà Venice hùng mạnh một thời, Venice tồn tại giữa sóng nước như một chứng tích sống động của nghệ thuật, văn minh, và lịch sử Địa Trung Hải. Nhưng dưới lớp mặt hào nhoáng của di sản nhân loại và các tuyến du lịch đại trà, nơi đây vẫn còn một Venice khác yên tĩnh, bình dị, hiện hữu qua từng khóm hoa phong lữ đỏ hồng, từng ban công gạch thô của kiến trúc Gothic đặc trưng, và những con kênh nhỏ dẫn đến miền bất ngờ.
Hoa phong lữ – Dấu lặng thẩm mỹ của một thành phố sống trên nước
Nếu thiếu đi những chậu hoa phong lữ trên ban công, Venice sẽ mất một phần linh hồn thị giác. Những chùm hoa đỏ, tím, hồng, nở rộ trên các khung cửa sổ kiểu Venetian Gothic không chỉ đơn thuần là điểm nhấn thẩm mỹ. Chúng là một dạng biểu tượng văn hóa. Trong lịch sử, phong lữ không chỉ phổ biến ở vùng ven biển do sức sống mãnh liệt mà còn là cách người dân thành thị Ý biểu lộ sự gắn bó với ngôi nhà bằng màu sắc.
Mỗi ban công đầy hoa là một lời thì thầm nhỏ của người Venice với thành phố: rằng họ vẫn đang sống ở đây, giữa lòng du khách. Trên các nhánh kênh nhỏ những nơi gondola ít lui tới, bức tranh ấy càng rõ nét. Một căn nhà gạch đỏ cũ kỹ, cây cầu đá vòm nối đôi bờ, quầy gelato nằm lọt thỏm trong hẻm, tiếng nhạc L’italiano cất lên từ một ban nhạc đường phố những chi tiết như thế khắc hoạ phần Venice không có trên bưu thiếp nhưng lại đọng sâu trong trí nhớ.
Một thành phố phải chia sẻ sự sống với 70.000 người lạ mỗi ngày
Với dân số chỉ hơn 55.000 người, nhưng Venice đang tiếp nhận trung bình hơn 70.000 du khách mỗi ngày. Những con số vượt quá khả năng tải của một thành phố nhỏ đã khiến người dân địa phương tổ chức các cuộc biểu tình đòi kiểm soát lượng khách du lịch. Trong khi thuyền gondola lướt dập dềnh như một vũ điệu biểu tượng trên kênh Canal Grande trục chính của thành phố, thì bên ngoài khung hình lãng mạn đó là sự ngột ngạt và mất kết nối giữa người – đất – văn hóa.
Các chuyên gia đô thị học gọi hiện tượng này là “du lịch hoá cực đoan” (overtourism) một căn bệnh hiện đại đẩy các thành phố di sản đến bờ vực thương mại hóa và đánh mất bản sắc. Nhưng không phải nơi nào trong Venice cũng bị cuốn theo làn sóng đó. Từ bến tàu Accademia điểm dừng ít ồn ào hơn so với quảng trường St. Mark’s, một thế giới khác mở ra. Không tiếng máy ảnh, không dòng người nườm nượp, chỉ còn những cây cầu nhỏ vắt qua các kênh đào rẽ nhánh, nơi hoa phong lữ toả màu dưới nắng và tiếng gelato tan chảy giữa mùa hè tháng Bảy.
Đi để ở lại với bản sắc
Giới chuyên gia du lịch hiện đại bắt đầu thay đổi cách tiếp cận Venice. Không còn cổ vũ cho những chuyến du ngoạn “gạch đầu dòng” các biểu tượng nổi tiếng, mà khuyến khích du khách chọn lộ trình ngược dòng đến những bến tàu ít được nhắc tên như Accademia hay San Samuele. Ở đó, Venice không hiện ra như một biểu tượng bị gắn mác UNESCO, mà là một thành phố còn sống với cư dân, hơi thở và nhịp điệu riêng.
Venice, như một tấm bản đồ đa tầng, luôn cất giữ những lối rẽ bất ngờ cho những ai chịu bước chậm lại. Bên ngoài khuôn mẫu gondola và sư tử có cánh, có một Venice dịu dàng hơn nơi từng giỏ hoa phong lữ không chỉ trang trí cho ban công mà còn là ký ức tập thể của một thành phố không ngừng đấu tranh để được sống đúng với mình.
